کاربر مهمان می نویسد "با توجه به اهميت بهداشت رواني در جامعه ي امروزي شايد بتوان گفتن و پرداختن به اين مقوله از موارد مهم در زندگي جوانان و نوجوانان مي باشد .
هر اندازه انسان به طبيعت انساني خود نزديكتر باشد ، به سلامت رواني نزديكتر است ، از اهداف بهداشت رواني يكي ايجاد بهترين و مطلوبترين شكل رفتار و سلوك اجتماعي از طريق بهره گيري از استعدادهاي فطري براي زندگي سالم و بهنجار و ديگر پيشگيري از بيماريهاي رواني است .
انسان موجودي زيست شناختي ، روان شناختي و جامعه شناختي است برآرودن احتياجات جسماني و رواني و اجتماعي كودك قسمت عمده اي از تربيت او را شامل ميشود و از آنجائي كه خانواده و سبك تربيتي او او نقش بسزايي در بهداشت رواني كودك دارد بهداشت رواني را از اين به بعد مورد بررسي قرار ميدهيم.
انسان موجودي زيست شناختي ، روان شناختي و جامعه شناختي است برآرودن احتياجات جسماني و رواني و اجتماعي كودك قسمت عمده اي از تربيت او را شامل ميشود و از آنجائي كه خانواده و سبك تربيتي او او نقش بسزايي در بهداشت رواني كودك دارد بهداشت رواني را از اين به بعد مورد بررسي قرار ميدهيم.
از آنجا كه نقش عمده درتربيت را خانواده بر عهده دارد و ميتواند با انتخاب الگوهاي تربيتي مناسب وظيفه ي خود را انجام دهد ابتدا تعاريفي از تربيت ارائه ميدهيم .
شعاري نژاد (1365)براي تعاريف زير را قايل شده است :
1- فعاليتهاي معيني را كه كودك را براي سازگاري مثبت با محيط خود آماده مي سازد .
2- مجموع آموزشها و فعاليت راهنمايي شده اي كه به يك شخص يا حيوان داده ميشود .
3- عمل اقرايش تجارت آموزش معيني و مظبوط در يك محيط معيني كه موجب پيدايش تغييرات مطلوب در رفتار انسان ميشود .
4- يك عمل اجتماعي كه اشخاص را در زير نفوذ و تأثير محيط قرار ميدهد تا شايستگي اجتماعي كسب كنند و به حد نهايي رشد و تكامل فردي برسند.
صرف نظر از تعاريف مختلفي كه براي فرايند تربيت ارائه ميشود وجود مفهوم كنترل در اكثر آنها به صور مختلف به چشم مي خورد ، كنترلي كه در قالب برنامه ، قانون ، دستور العمل و نظم توسط والدين و علماي اجتماعي اجرا شود به اين علت است كه هدف از تربيت شخصيت انسان ، تحكيم حقوق و احترام متقابل دادن آزاديها ي اساسي براي رشد و پرورش افرادي مستقل و آزاده و صاحب عزم و اراده دانسته شده است . ( فرهاديان 1376)
شك نيست كه قبل از دوره ي دبستان اعضاي خانواده نقش اصلي و اساسي در تربيت رابه عهده دارند و كنترل نكته ي اصلي در فرايند تربيت است و پرواضح است كه آن كس كه بتواند رفتار فرد ديگري را تحت تأثير قرار داده و تحت كنترل در آورد در واقع او را تربيت ميكند و كنترل را ميتوان اعمال قدرت ، هدايت يا بازداري اعمال و رفتار ديگران با خود تعريف كرد ( كريمي 1373 ) . در فرايند كنترل انسان تلاش ميكند تا رويدادها براي فرد قابل پيش بيني باشد ، پيش بيني رويدادها ، امنيت رواني را براي فرد به ارمغان مي آورد در حالي كه عدم كنترل بر موقعيتها احساس ناراحتي و فشار رواني ايجاد ميكند . در شرايطي كه انسان احساس ميكند بر موقعيت كنترل ندارد سعي ميكند كه اعمال قدرت نمايد تا كنترل پديده ها را در دست بگيرد . انسانهايي كه اعتقاد داشته باشند بر اوضاع و احوال كنترل دارند از بهداشت رواني مطلوبتري برخوردارند .
اعتقاد به عدم كنترل رويدادها موجب بروز مشكلات و مسائل رواني و جسماني ميشود .
« راتر » معتقد است افراد از نظر مكان كنترل يا بيروني هستند يا دوني .
افرادي كه از نظر مكان كنترل بيروني هستند داراي تصور فقدان كنترل بر سرنوشت خويش هستند و معتقدند كه آنچه بر آنان مي گذرد ، حاصل عوامل بيروني چون شانس ، تصادف ، سرنوشت ، افراد ديگر و نظاير آنهاست .
در عوض افرادي كه داراي كنترل دروني خود را حاكم بر سرنوشت خويش ميدانند و مسئوليت موقعيتها و شكستهاي خود را به گردن مي گيرند و بيشتر حالت مسلط و فعال دارند .
اعتقاد بر اين است كه امكان كنترل به يادگيري وابسته است به عبارت ديگر افراد ياد مي گيرند كه مسئوليت موفقيتها شكستهاي خود را به عهده بگيرند يا به عوامل مختلفي مرتبت كنند . بخش عمده اي از اين نوع يادگيري ها در خانوانده شكل مي گيرد . اگر كودك در خانواده به صورت يك شخص انديشمند و داراي كرامت انساني در نظر گرفته نشود و فعاليتها و اقدامات او به چشم نيايد و در تصميم گيريها به او توجهي نشود به سمت مكان كنترل بيروني حركت مي كند و چون اين افراد معتقدند كه علت ناكامي شان تحت كنترل نيست دچار درماندگي شده و به ندرت اين افراد عزت نفس پيدا ميكنند . براي نمونه بعضي از زندانيان اردوگاههاي مرگ هيتلري پس از كوشش هاي ناموفق اوليه براي فرار از زندان فعاليتي از خود نشان نمي دادند و به سرعت تسليم شرايط زنده شده و به انتظار نوبت مرگ مي نشستند .
براي اين كه كودكان بتوانند افراد باكفايتي در جامعه باشند و صلاحيت فكري پيدا كنند مقداري كنترل از جانب والدين ضروري است و هرگونه افراط در آسان گيري يا محدوديت توسط والدين به رشد ناقص فرزندان منجر مي شود .
نگرشها و رفتار والدين تكميل كننده يا مانع از جريان رشد نوجوان باشد و والدين خشن و سخت گير مانع مي شوند فرزندانشان از روابط مثبت و سازنده با همسالان خويش براي استقلال آنان بسيار مؤثر است ، بهره گيرند . در حالي كه والدين پذيرا و فهميده ، منبع امنيت براي فرزندان نگران و مضطرب خويش خواهند بود . چنين والديني نه تنها در حل مشكلات فرزندان با او همراه و هميارند بلكه آنان را به مستقل شدن و پذيرش مسئوليت تشويق مي كنند .
والديني كه احساس مسئوليت نمي كنند و آنچنان مادي مي انديشند كه در زندگي براي مشكلات فرزندانشان به هيچ كونه ارزش اخلاقي اعتقاد ندارند ، بي شك ارزشها و معيارها و بالاخره فلسفه ي خويش از زندگي را به فرزندانشان القاء مي كنند . روابط مثبت بين والدين و فرزندان در ايجاد گرايشها ي تصويري از خود مطلوب نوجوانان بسييار مهم است به نظر مي رسد روابط مناسب بين والدين با كودك مي تواند ارزشها ، اعتقادات ، و احساسات والدين را به كودكان انتقال دهد.
در سالهاي اخير روشن شده است كه فعاليتهاي والدين ميتواند استقلال جويي ، خودكفايي و پيشرفت در فعاليتهاي تحصيلي را تسريع نمايد يا دچار وقفه كند . در بسياري از زمينه هاي رشد رواني اجتماعي نوجوانان در خانواده هاي با اقتدار كه در آن والدين پاسخگو و منظم هستند بسيار بهتر از خانواده هاي ديگر است ؛ اما خانواده هاي قدرت طلب مسائل و مشكلاتي را براي كودكان خود پديد مي آورند كه در بلوغ و
جواني حتي در باقي عمر همراه با آنان است
كودكان و نوجوانان خانواده هاي در روابط برون گروهي خويش توفيقي ندارند و ايمني و احساس كفايت و اعتماد به نفس ناشي از محبت در آنان به وجود نمي آيد و خود را وابسته به خانواده نمي دانند . والدين قدرت طلب غالبا" انعطاف ناپذير و زورگو و خشن هستند و كودكان و نوجوانان احساس حقارت_ اسارت و خشم مي كنند و از اين كه بخواهند در چنين محيط خصومت آميزي ادعاي حق بكنند مي ترسند كه موجب رفتار نامناسب ، تعارض و روان رنجوري مي شود و در چنين موقعيتي بهداشت رواني فرد دچار خدشه شده و مشكلات مختلفي را به وجود مي آورد كه مي توان به بزهكاري و افسردگي اشاره كرد .
يكي از شرايط اصولي بهداشت رواني ، احترام به شخص و به خواست او و اين كه فرد احساس مي كند كه او را دوست دارند ، است . و به عكس يكي از علايم بارز غير عادي بودن تنفر از خويش تن است .
فرد سالم احساس مي كند كه افراد جامعه او را مي پسندند و او نيز با نظر موافق به آنها مي نگرد وبراي خود احترام قايل است . شخص غير عادي معمولا" بدبين است و اذعان مي كند كه هيچ وقت دوست واقعي نداشته و خود او نيز به كسي اعتماد ندارد و براي خود ارزشي قائل نيست . اصول بهداشت رواني مبتني بر تقويت افراد است نه تخريب شخصيت آنها ، پس خانواده بايد با اغماض و بردباري با فرزند بر خورد كرده و براي شخصيتش احترام قائل باشد .
براي ايجاد زمينه هاي استقلال و توسعه ي شخصيت و عزت نفس رعايت 2 اصل مهم كارساز است .
1- اعمال روشي آزادمنشانه ، با روحيه اي باز و سخاوتمندانه، بطوري كه امنيت خاطر فرد در آن تأمين شود .
2- برقراري احترام متقابل با ايجاد فضاي معنوي و صميمي همراه با قاطعيت و سختگيري در مورد معيارها و ارزشها به دور از هرگونه تحميل و اكراه .
رعايت احترام نسبت به افراد ، در آنها اين روحيه را پديد مي آورد كه در عين احساس ارزشمندي و احترام نسبت به ديگران هم با بي بندو باري مخالف باشند و هم با با زور و احيار ، زيرا چنين افرادي احساس شخصيت و عزت نفس مي كنند و مي خواهند در جمع ديگران مورد احترام باشند و سعي مي كنند روابط خود را با ديگران ئبر اساس احترام متقابل توسعه دهد.
منابع:
1- احمد شاملو « بهداشت رواني » تهران 1366 انتشارات رشد
2- شماري نژاد – علي اكبر « فرهنگ و علوم رفتاري » تهران1365 انتشارات امير كبير
3- كريمي – يوسف « روانشناسي اجتماعي » تهران 1373 انتشارات بعثت
4- فرهاديان – رضا « پايه هاي اساسي شخصيت انسان » - قم دفتر تبليغات اسلامي قم 1376
"
