درباره ی خط موسيقی

هنر موسيقی دارای اين خصيصه است که به ياری خط ويژه ای به نام «خط موسيقي»می توان آن را ثبت کرد . در خط موسيقی از نشانه های قراردادی استفاده می شود و همواره رو به تکامل بوده است.اين خط بر خلاف خط های ديگر خطی بين المللی است و همگان در همه جای دنيا از آن استفاده می کنند.

نام نت ها

نت (note)در زبان معملی يعنی يادداشت -نامه غير رسمی-سند-پته-توضيح در پانويس- تبصره-اثر-لکه.در زبان معمولی موسيقی گاه به معنای شستی پيانو-آهنگ يا نغمه و در زبان فنی موسيقی به معنای نشانه و علامت(به مفهومی خاص)آمده که منظور از آن نشانه وعلامتی برای نشان دادن زير و بمی و ديرند صوت موسيقايی است.

برای همه ی صداهای موسيقايی از بم ترين تا زيرترين آنها فقط هفت نام وجود دارداين نامها در برخی از کشورها با کلمات تک هجايی و در برخی ديگر به صورت الفبايی به شرح زير تلفظ می شوند:(از چپ به راست)

  هجايی                                 Sol      La      Si    Do      Re      Mi      Fa      

  الفبايی                            A       B              C        D        E        F      G      

در نظام هجايی قديمی تر به جای دو «Do» هجای اوت «Ut» به کار می رفته است.در برخی روشهای جديد نت خوانی هجای «سي» را «تي» می گويند.

نام نتها در زبان فارسی نيز از نامگذاری هجايی گرفته شده است.اما در رساله ها و کتابهای قديمی ايرانی طی قرون سوم تا هشتم هجری نظام نامگذاری الفبايی با حروف ابجد به کار می رفته است.

وسعت صداهای اصلی موسيقی يعنی پهنه ای از بم ترين تا زيرترين اصوات متجاوز از ۶۰ صوت را در بر می گيرد . البته بسامد نتهای تکرار شونده هر بار دو برابر بسامد نتهای همنام پيشين است.به فاصله ی اين دو نت همنام اکتاو گويند.

درباره ی خط موسيقی

هنر موسيقی دارای اين خصيصه است که به ياری خط ويژه ای به نام «خط موسيقي»می توان آن را ثبت کرد . در خط موسيقی از نشانه های قراردادی استفاده می شود و همواره رو به تکامل بوده است.اين خط بر خلاف خط های ديگر خطی بين المللی است و همگان در همه جای دنيا از آن استفاده می کنند.

نام نت ها

نت (note)در زبان معملی يعنی يادداشت -نامه غير رسمی-سند-پته-توضيح در پانويس- تبصره-اثر-لکه.در زبان معمولی موسيقی گاه به معنای شستی پيانو-آهنگ يا نغمه و در زبان فنی موسيقی به معنای نشانه و علامت(به مفهومی خاص)آمده که منظور از آن نشانه وعلامتی برای نشان دادن زير و بمی و ديرند صوت موسيقايی است.

برای همه ی صداهای موسيقايی از بم ترين تا زيرترين آنها فقط هفت نام وجود دارداين نامها در برخی از کشورها با کلمات تک هجايی و در برخی ديگر به صورت الفبايی به شرح زير تلفظ می شوند:(از چپ به راست)

  هجايی                                 Sol      La      Si    Do      Re      Mi      Fa      

  الفبايی                            A       B              C        D        E        F      G      

در نظام هجايی قديمی تر به جای دو «Do» هجای اوت «Ut» به کار می رفته است.در برخی روشهای جديد نت خوانی هجای «سي» را «تي» می گويند.

نام نتها در زبان فارسی نيز از نامگذاری هجايی گرفته شده است.اما در رساله ها و کتابهای قديمی ايرانی طی قرون سوم تا هشتم هجری نظام نامگذاری الفبايی با حروف ابجد به کار می رفته است.

وسعت صداهای اصلی موسيقی يعنی پهنه ای از بم ترين تا زيرترين اصوات متجاوز از ۶۰ صوت را در بر می گيرد . البته بسامد نتهای تکرار شونده هر بار دو برابر بسامد نتهای همنام پيشين است.به فاصله ی اين دو نت همنام اکتاو گويند.

ريشه ی تاريخی نظام های هجايی و الفبايی

نظام هجايی که در کشورهای ايتاليا و فرانسه و نيز در ايران به پيروی از نظام فرانسوی معمول است در قديم بر اساس تئوری موسيقی قرون وسطايی از شش هجا تشکيل شده بود:

                        ut             re             mi            fa            sol             la

هجاهای شش گانه را کشيشی موسيقی دان از اهالی فرانسه و مقيم ايتاليا به نام گوييدو د آرتسو (Guido d Arezzo 990- 1050) از شعر مناجات گونه ی زير که احتمالاْ آهنگش را خودش ساخته بود برگزيد و آن را به خاطر سهولت از بر کردن اصوات موسيقی و درک زير و بمی شان نسبت به هم به شاگردان و سرايندگان خود می آموخت:

  Ut queant laxis resonare fibris Mira gestorum famuli tuorum Solve poluti Labireatum Sancte Johannes

 ترجمه:اينکه خادمان تو با آوازی رسا کارهای معجزه آسايت را باز می سرايند باشد که به اميد پاک شدن گناهانشان از لبهای نا پاکشان باشد؛ای ژان قديس.

در قرنهای بعد شش نت به هفت نت تبديل شد و هجای سی هم به آن افزوده شد و هجای اوت به خاطر مشکل بودن تلفظ به دو تبديل شد.

در نظام الفبايی به تبعيت از تئوری موسيقی يونان باستان و کوک سازهای آن زمان نت «لا» مبداْ قرار گرفته و نتها بر طبق همان تئوری با هفت حرف آغازين الفبای لاتين نامگذاری شده اند.این نظام را کشورهای انگليسی زبان (انگلستان و آمريکا)و آلمانی زبان(آلمان و اتريش) به کار می برند.

مشخصات صوت از نظر موسيقايی

صدا در موسيقی دارای اين مشخصات است:نواک-ديرند-شدت-شيوش

نواک

نواک يا زير و بمی در زبان فنی موسيقايی بالا و پايين گفته می شود.     صداهای موسيقايی در سطوح مختلف زير و بمی حاصل می شود.به طور کلی سيمهای کوتاه تر و سبک تر زيرتر وسيم های بلند تر و سنگين تر بم تر صدا می دهند.در خط موسيقی نشانه ای که نواک به ياری آن نمود پيدا می کند حامل نام دارد .

ديرند

ديرند زمانی است که يک صدای موسيقايی ادامه می يابد.يعنی ارزش های زمانی متفاوت مثلا کوتاه تر يا کشيده تر دارند.در خط موسيقی ديرند ها با اشکال متفاوت نت  مشخص می شود .

شدت

صداها در موسيقی ممکن است نسبت به هم ضعيف تر يا قوی تر باشند.در خط موسيقايی برای نشان دادن شدت نت ها نشانه هايی اغلب به صورت حروف به کار می رود .

شيوش(طنين و رنگ)

صدا ها از نظر طنين و رنگ(شخصيت صوتی) متفاوت اند.به علت رنگ صدای هر ساز است که ما صدايی را در سازی از صدای مشابه آن در ساز ديگر باز می شناسيم.در خط موسيقی نشانه ای برای تعيين رنگ وجود ندارد .

علم فيزيک در موسيقی

 بعضی آهنگ سازان جديد توانسته اند با کمک دستگاه های الکترونيک ۲۰۰۰۰ نوسان صوتی را در موسيقی به کار بگيرند.چون به طور معمول سازها قادر به توليد محدوده ی خاصی از نوسان ها هستند.توليد۲۰۰۰۰ نوسان به وسيله ی سازهای الکترونيکی ميسر است اما با سازهای آکوستيک مثل فلوت و ويولن به خاطر اصوات محدود آنها توليد چنين اصواتی امکان ندارد.چون اصوات اين آلات موسيقی به طور معمول حدود ۶ تا ۷ هزارهرتز در ثانيه است.

نظريه ی فيثاغورث

فيثاغورث دو سر سيمی رابر روی جعبه ای نصب کرد .او ثابت کرد اگر در وسط سيم پايه ای قرار داده شود نوسان های طرف ديگر پايه در فاصله ی اکتاو بالاتر به صدا در می آيد که اين نوسان دو برابر نوسان اوليه است.به عبارت ديگر به ازای نصف طول هر سيم صدا هشت فاصله بالاتر و نوسان آن دو برابر می شود.

تن:هر تن به طور طبيعی از لحاظ فيزيکی يک صداست که مجموعه ای از نوسان های سينوسی است.يک صدای کامل يک تن طبيعی است.در درون نوسان های تن اصلی کمی جابجايی ديده می شود که مربوط به اصوات کم صداتر نسبت به صدای اصلی است که اصوات هارمونيک ناميده می شود.صداهای هارمونيک با صداهای اصلی به نوسان در می آيند و گاهی با آن هماهنگ می شوند.اين هماهنگی زمانی است که نوسان ها از نسبت ۱:۲:۳ تبعيت کند که در سازهای سيمی و بادی توليد می شود.در صداهای نا هماهنگ هارمونی نسبت به نوسان ها  با صداهای اصلی ۱:۱ و ۱:۲ است.مانند سنج يا صدای دو قطعه چوب که به هم کوبيده می شوند.

سر و صدا :سر و صدا حاصل توليد نوسان ها و تن های هارمونيک غير تکراری است که پيوسته فشرده تر می شود.

صداهای مهيب:اين صدا کاملا غير تکراری است و نوسان های بسيار کوتاه دارد.زنگ ناگهانی اين اصوات به درازای زمانی آن بستگی دارد.

تن های هارمونيک:در درون هر تن يا صدايی که به گوش می رسد اصوات ديگری وجود دارد که تن های هارمونيک يا فرعی ناميده می شود.در موسيقی هم اگر يک تن موسيقی در اشکال مختلف به صدا در آيند همزمان با تن اصلی اصوات کم صداتری در کنار صدای اصلی به گوش می رسند که آن ها را تن های هارمونيک گويند.

چگونگی ايجاد اصوات موسيقی

موسيقی در واقع دو عنصر دارد:مواد آکوستيک و ايده های دريافتی(فانتزی ذهنی يا تخيل) .مواد آکوستيک قانونمند و تابع فيزيک وشامل تمام جريان های فيزيکی است.اما فانتزی از قوانين احساس انسانی پيروی می کند.

*خود موسيقی وابسته به زمان است و موجوديت موسيقی در زمان خاص خود معنا پيدا می کند.در واقع تاريخ موسيقی از ترکيب تخيل و مواد آکوستيک شکل می گيرد.البته هر چند که تاريخ موسيقی با فرهنگ جامعه مرتبط است اما به تنهايی نيز استقلال دارد و آهنگ سازی-فن موسيقی-شکل وسبک موسيقی را شامل می شود .

موسيقی تا قرن نوزدهم به صورت جريان سنتی پيش رفت.استقلال موسيقی در دوره ی رمانتيک شکل گرفت و امروزه موسيقی به صورت پيچيده تری بيان می گردد.موسيقی امروزه چون ملهم از بيان و فرهنگ و اصوات زمان حال است دشوارتر از موسيقی دوران گذشته قابل تبيين و ارزيابی دقيق می باشد. محدوديت شناخت موسيقی امروز به علت انعکاس مفاهيم جديدی از روابط انسانی و تاريخ کوتاه اين نوع موسيقی است.

فواصل :آهنگ ساز اصوات طبيعی را به موسيقی تبديل می کند و اين اصوات را در فواصل بخصوصی قرار می دهد.نسبت ارتباط فواصل با درجه تن های موسيقی مستقيم و غير قابل تفکيک است.امروزه فواصل موسيقی اروپا دو اندازه دارد: تن و نيم تن .فواصل موسيقی در گذشته اين گونه نبوده است.اين فواصل از لحاظ شنوايی تعديل شده اند اما از لحاظ فيزيکی نه. اليس در سال ۱۸۵۵ جهت تعديل اصوات روش يک صدم سنت را به کار برد.او نيم تن ها به ۱۰۰ واحد متعادل تقسيم کرد و تا اکتاو ادامه داد.بعد تمام يک گام را به ۱۲۰۰ سنت تقسيم کرد.البته اين گام تعديل شده است و کليت اين تقسيم بندی فقط برای تن های تعديل شده است که در موسيقی اروپا کاربرد دارد.موسيقی اروپا موسيقی تعديل شده فواصل نام دارد.نکته مهم اين است که برای هم صدايی ارکستر سمفونیك بايد صدای واحدی انتخاب می شد که همه ساز ها با آن هماهنگ می شدند.جهت راه حل تن نرمال  لا با فرکانس ۴۴۰ هرتز انتخاب گرديد .اين فرکانس پس از سال ها در دومين کنگره ی بين المللی اصوات که در سال ۱۹۳۹ در لندن برگزار شده به تصويب رسيد.

متعادل کردن اصوات توسط آندراس ورک مايستر در سال ۱۶۹۱ کشف گرديد. بعد از اين زمان در اروپا در محدوده ی يک اکتاو ۱۲ تقسيم بندی مناسب صورت گرفت که ارتباط نوسانات در اين سيستم همسايه بودن نيم تن ها است.

در شرق به خصوص در هندوستان تقسيم بندی در محدوده ی اکتاو دارای ۲۲ تن مختلف به نام شروتی می باشد که اين فواصل در تئوری موسيقی اروپا با۵۱ تن مختلف نمود دارد.

در اروپا تا ابتدای قرن ۱۶ از سيستم اصوات فيثاغورث  استفاده می شد. در سال ۱۵۱۱ آرنولد شليک يک سيستم متعادل توسط نت ميانی پيدا کرد که ۲۰۰ سال مورد استفاده قرار گرفت.نظر او درجه سوم های بزرگ بود که به عنوان سيستم های درست به کار برد. 

کمی درباره موسيقی

در مورد تکامل مادی و معنوی انسان ديدگاه های گوناگون و متفاوتی وجود دارد.بايد خاطر نشان ساخت که انسان موجودي بود که بر حسب ضرورت زندگی جمعی را آموخت.به تدريج انسان بدوی در زندگی و کار جمعی خود ضرورت هماهنگی را درک کرد.کارشان به طور طبيعی وبه نحو موزونی هماهنگ شد.مثل پارو زدن و شکستن هيزم.به علت فشار زيادی که هنگام هيزم شکنی به آن ها وارد می شد گاهی اصواتی از گلو خارج می کردند.به تدريج اين اصوات شکل کلمه به خود گرفت که در تکامل خود به ترانه های‌ابتدايی مبدل شد.با ريتم يکنواخت ضربات بالا و پايين هيزم شکنی صوت توليد می شد.ترانه های ريتميک اوليه با الهام از اين اصوات به وجود آمد که به نوبه ی خود در افزايش ميزان کارشان تاثير گذاشت.اين حرکت اوليه آغازگر موسيقی در تاريخ است.

پيدايش سازها

اساس سازهايی که اصوات موسيقی دارند همان ابزار کار يا شکارند.از زه کمان برای شکار  استفاده می شد. همين وسيله امروزه به شکل سازهای تکامل يافته زهی  در موسيقی به کار می رود.شاخ گاو وسيله ديگری بود که برای رساندن خبر از فاصله ای دور در آن می دميدند.از شاخ امروزه ساز پر اهمييت هورن پديد آمده است. داروين پايه گذار نظريه تکامل معتقد است که : اصوات موسيقی از فرياد های انسان های بدوی شروع شد و شکل گرفت.کارل اشتومف معتقد است چون زبان محاوره ای انسان های بدوی برای رساندن خبر رسا نبود فرياد می زدند. اين فرياد ها و آلاتی که به کار بردند بعدها تبديل به آواز و سازهای موسيقی شد.

شناخت اساسی موسيقی

کشف موسيقی فقط از شناخت موسيقی به دست نيامده است بلکه امروزه برای اثبات علمی آن بايد تمام عواملی را که به موسيقی معنا می بخشند شناخت.اين عوامل اين گونه اند:

۱.علم فيزيک:از اين علم در موسيقی برای شناختن ماهييت صوت و چگونگی ايجاد آن استفاده می شود.شناخت امواج ونوسانات-تن-صدا-سروصدا-صداهای مهيب و فواصل در حيطه ی علم فيزيک است.

۲.نقش گوش وشنوايی

۳.حنجره ی انسانی:دستگاه توليد صوت حنجره است.صوتی که از گلوی انسان خارج می شود چگونه است و چگونه تقويت می شود و چه مراحلی را می گذراند تا به گوش برسد؟

۴.ساز شناسی:سازها چه نوسان ها و چگونه صوتی توليد می کنند؟تقسيم بندی خانواده ی سازها به چه نحوی است؟